Dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con

0
141

Sự lây truyền HIV từ mẹ sang con có thể xảy ra trong suốt thời gian mang thai qua bánh rau, hay còn gọi là “lây truyền dọc”. Virus HIV lấy truyền từ mẹ sang con trong khi mang thai, trong khi sinh và giai đoạn cho con bú qua sữa mẹ. Vì vậy, dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con là yếu tố đầu tiên để hạn chế tối đa nguy cơ lây nhiễm HIV từ mẹ sang con.

1. Bằng chứng của sự lây truyền

– Ở những bào thai 13 tuần tuổi các nhà khoa học đã tìm thấy HIV trong gan, thận, não …mà mẹ bị nhiễm HIV
– Người ta còn thấy các bất thường về tổ chức học đặc biệt ở não và tuyến hung của các bào thai bị nhiễm HIV.
– Trẻ sinh ra ở bà mẹ nhiễm HIV đã có các rối loạn miễn dịch, đặc biệt bất thường về số lượng tế bào CD4 cho thấy sự lan truyền rất sớm từ mẹ sang con

2. Cơ chế lây truyền 

Lây nhiễm HIV từ mẹ sang con xảy ra chủ yếu qua 3 con đường lây nhiễm chính, đó là:

* Lây truyền HIV trong thời kỳ mang thai

Sự lây truyền HIV trong thời kì mang thai có thể xảy ra rất sớm, ngay khi tuổi thai mới được 8 tuần. Sự lây truyền HIV từ mẹ sang con có thể xảy ra trong suốt thời kỳ mang thai qua bánh rau , còn gọi đây là kiểu “lây truyền dọc”.Tuy nhiên sự lây truyền HIV qua bánh rau trong quá trình mang thai rất phức tạp , do cấu trúc và đặc điểm chức năng của bánh rau thay đổi theo tiến triển tuổi thai của thai nghén.

Lây truyền HIV trong quá trình mang thai
Lây truyền HIV trong quá trình mang thai

 Bình thường, mặt bánh rau có cấu tạo gồm nhiều “màng ngăn” đóng vai trò như “hàng rào” bảo vệ, chỉ “cho phép” các chất dinh dưỡng, vitamin, khoáng chất, kháng thể… được đi qua để sang nuôi dưỡng bào thai, chứ không cho vi khuẩn, virut… chui sang để gây hại cho thai nhi. Do đó, thông thường nhờ có bánh rau  thì dù mẹ có bị nhiễm virus HIV gây bệnh cũng bị màng ngăn của rau thai chặn lại và không truyền qua thai được.

Tuy nhiên, nếu bánh rau có các vấn đề bất thường như bánh rau bị nhiễm khuẩn làm tổn hại đến các màng ngăn hoặc bề dày của bánh rau mỏng đi , đặc biệt vào nửa sau thai kỳ, thì khi đó virus HIV nằm trong các tế bào dễ dàng di chuyển qua bánh rau vào thai nhi. Tỷ lệ lây truyền HIV qua bánh rau chiếm khoảng 20-30 %.

 Nhiều nghiên cứu nhận thấy tỷ lệ lây truyền HIV qua rau thai cao nhất vào thời kỳ khoảng trên 18 tuần tuổi thai . Do vậy, tỷ lệ lây truyền HIV trong thời kì mang thai có thể dễ dàng và tăng lên nếu mẹ bị sơ nhiễm HIV trong khi đã có thai (khi đó nồng độ Hiv trong máu rất cao) hoặc nếu mẹ đã mang thai rồi mới bị nhiễm HIV thì nguy cơ lây truyền HIV sang con qua bánh rau tăng lên. Tương tự như vậy, người mẹ bị nhiễm HIV ở giai đoạn muộn mới mang thai thì nguy cơ này cũng tăng lên.

* Lây truyền HIV trong khi sinh nở

Sự lây truyền HIV từ mẹ sang con có thể xảy ra muộn hơn xung quanh thời điểm chuyển dạ, trẻ tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mẹ (nuốt nước ối, virut trong máu và dịch âm đạo của mẹ có chứa HIV) hoặc do sự trao đổi máu mẹ – thai nhi khi chuyển dạ (ở giai đoạn này các cơn co tử cung của mẹ có thể “bơm mạnh” máu mẹ chứa HIV vào tuần hoàn của thai nhi làm cho trẻ dễ bị nhiễm HIV từ mẹ).

Tỷ lệ lây nhiễm trong giai đoạn này chiếm khoảng 30-40%. Tỷ lệ này có thể tăng lên trong trường hợp mẹ đẻ khó, chuyển dạ kéo dài, phần mềm của người mẹ bị dập nát, thai bị xây xước, sang chấn…Chưa kể nếu thời gian sinh càng dài, đặc biệt trên 4 tiếng thì nguy cơ lây nhiễm HIV càng cao. Các nghiên cứu cho thấy, cứ mỗi giờ sau khi vỡ ối, nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con tăng thêm 2%.

Với các trường hợp mẹ sinh đa thai thì những đứa trẻ sinh ra trước thường có nguy cơ bị nhiễm HIV cao hơn đứa trẻ sinh ra sau (đứa trẻ ra trước tiếp xúc trực tiếp với nhiều dịch tiết âm đạo có chứa HIV của mẹ nhiều hơn, nên nguy cơ bị nhiễm HIV lớn hơn so với đứa ra sau).

Do vậy, với những mẹ bị nhiễm HIV thường lựa chọn hình thức đẻ mổ, đồng thời việc rửa âm đạo khi chuyển dạ bằng các chất diệt virus sẽ giảm nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con.

* Lây truyền HIV trong quá trình cho con bú

Sau khi sinh, trẻ vẫn có thể nhiễm HIV trong quá trình bú sữa mẹ, virus HIV dễ dàng truyền sang cơ thể bé qua các vết nứt ở núm vú của người mẹ khi trẻ đang mọc răng, bị tổn thương ở niêm mạc miệng hay HIV trong sữa mẹ có thể lây sang con theo đường tiêu hóa.Thời gian bú mẹ càng dài, trẻ càng có nhiều nguy cơ nhiễm HIV hơn. Tỷ lệ dao động từ 10-20%. Do vậy, phụ nữ nhiễm HIV nên nuôi con bằng sữa công thức.

Để dự phòng lây nhiễm HIV từ mẹ sang con, tất cả phụ nữ mang thai cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được tư vấn và tiến hành xét nghiệm HIV càng sớm càng tốt để biết mình có bị nhiễm HIV hay không và nếu bị nhiễm HIV sẽ được hướng dẫn sử dụng thuốc dự phòng sẽ làm giảm nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con.

3. Cách dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con

Dự phòng lây nhiễm HIV từ mẹ sang con
Dự phòng lây nhiễm HIV từ mẹ sang con

a) Can thiệp trước khi sinh con

Tư vấn xét nghiệm HIV, sàng lọc và điều trị các bệnh lây truyền qua đường tình dục,
– Bổ sung vitamin, sắt, dự phòng và điều trị nhiễm trùng cơ hội.
– Sử dụng thuốc kháng vi rút để điều trị cho mẹ hoặc điều trị dự phòng lây truyền từ mẹ sang con

b) Can thiệp trong khi sinh

– Đối tượng áp dụng với những phụ nữ chưa tiếp cận các can thiệp trước sinh, cần tư vấn xét nghiệm nhanh HIV.
– Nếu dương tính thì sử dụng phác đồ thuốc kháng vi rút dự phòng lây truyền từ mẹ sang con theo hướng dẫn.
– Tránh các can thiệp như bấm ối, forcep, cắt tầng sinh môn… cân nhắc chỉ định mổ lấy thai, nhanh chóng lau sạch máu và sản dịch cho trẻ sơ sinh.

c) Can thiệp sau khi sinh

– Chủ yếu là tư vấn HIV cho người mẹ về những lợi ích và nguy cơ lây nhiễm HIV khi cho trẻ bú.
– Tốt nhất là nuôi trẻ bằng sữa thay thế nếu có điều kiện. Trường hợp không có điều kiện sử dụng sữa thay thế, cần hướng dẫn người mẹ cho bú hoàn toàn trong thời gian đầu, sau đó cai sữa sớm chuyển ăn dặm ngay khi có thể để giảm nguy cơ lây truyền HIV cho trẻ.
– Trẻ cần được giới thiệu và chuyển gửi tới các phòng khám ngoại trú cho trẻ em để theo dõi và điều rị bằng thuốc kháng vi rút.

Sự lây truyền HIV từ mẹ sang con phụ thuộc vào giai đoạn của người mẹ bị nhiễm. Nếu người mẹ biết rõ tình trạng của mình bị nhiễm thì cần đến ngay cac cơ sở y tế để được tư vấn, hỗ trợ và điều trị HIV kịp thời nhằm giảm nguy cơ lây nhiễm từ mẹ sang con. Nếu người mẹ không biết rõ tình trạng của mình và cách dự phòng lây nhiễm HIV từ mẹ sang con thì khi mang thai có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm HIV cho con và bỏ lỡ sự điều trị. 

Mọi thắc mắc về vấn đề HIV, vui lòng gọi đến tổng đài 19006237 để được tư vấn HIVtư vấn xét nghiệm HIV trực tiếp từ các chuyên gia.

Chia sẻ

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here

*