Mặc dù đã có nhiều cố gắng, hiện nay, y học vẫn chưa tìm ra được thuốc điều trị hoàn toàn HIV ra khỏi cơ thể người bệnh. Để chống lại sự nhân lên của HIV và kéo dài cuộc sống cho người bệnh, vũ khí hiện nay của nhân loại là thuốc kháng retrovirus (ARV)

Sự kháng thuốc ARV

Sự kháng thuốc ARV của HIV được xác định khi có sự hiện diện các đột biến mang tính kháng thuốc ARV so với chủng HIV hoang dại nhạy cảm với thuốc. HIV kháng thuốc được phân thành 2 loại:

Cảnh báo HIV kháng thuốc khi điều trị ARV
Cảnh báo HIV kháng thuốc khi điều trị ARV
  • HIV kháng thuốc lây truyền: xảy ra ở các trường hợp trước đó chưa nhiễm HIV nhưng lại bị nhiễm bởi chủng HIV có kháng thuốc. Thuật ngữ “HIV kháng thuốc lây truyền” chỉ phù hợp với các trường hợp mới nhiễm HIV (recently infected individuals). HIV kháng thuốc lây truyền thường được xác định trong quần thể người nhiễm HIV còn trẻ tại cơ sở tư vấn xét nghiệm HIV hoặc tại các cơ sở chăm sóc thai nghén; HIV kháng thuốc lây truyền có thể xuất hiện trong nhiều tháng hoặc nhiều năm khi không có áp lực chọn lọc của thuốc ARV (khi bệnh nhân chưa điều trị ARV) . Vì thời gian trung bình từ khi nhiễm HIV cho đến khi đủ tiêu chuẩn điều trị ARV ước tính từ 7 – 9 năm , HIV kháng thuốc lây truyền có thể đã chuyển thành dạng hoang dại hoặc ở “dạng ngủ” dưới ngưỡng phát hiện bằng các kỹ thuật định gen kháng thuốc.
  • HIV kháng thuốc mắc phải: là tình trạng các đột biến HIV kháng thuốc xuất hiện trên quần thể bệnh nhân đang điều trị ARV. Các đột biến này xuất hiện dưới áp lực chọn lọc thuốc HIV kháng thuốc mắc phải có thể xuất hiện do tuân thủ điều trị kém, gián đoạn điều trị, nồng độ thuốc trong huyết thanh không đủ hoặc sử dụng các phối hợp thuốc hoặc phác đồ thuốc không tối ưu. Theo chiến lược tiếp cận của WHO về đánh giá tình trạng HIV kháng thuốc mắc phải, các mốc được đánh giá bao gồm sau 12 tháng điều trị ARV (đánh giá sớm), sau 48 tháng và sau 60 tháng điều trị ARV. Theo đó, kết quả của HIV kháng thuốc mắc phải tại thời điểm kết thúc được phân loại như sau:
  1. Dự phòng HIV kháng thuốc: được xác định khi tải lượng HIV của bệnh nhân đang điều trị ARV phác đồ bậc 1 và đạt được ngưỡng dưới 1000 bản sao/ml

    Cảnh báo HIV kháng thuốc khi điều trị ARV
    Cảnh báo HIV kháng thuốc khi điều trị ARV
  1. Có khả năng có HIV kháng thuốc: gồm các trường hợp sau: 1) bệnh nhân có tải lượng HIV ở trên ngưỡng ức chế (≥1000 bản sao/ml) nhưng không phát hiện được các đột biến HIV kháng thuốc; 2) bệnh nhân đang điều trị ARV bị mất dấu hoặc ngừng điều trị.
  2. HIV kháng thuốc: Được định nghĩa khi có ít nhất một đột biến HIV kháng thuốc mà đột biến này gây nên tình trạng HIV kháng với một hoặc nhiều loại thuốc ARV mức độ thấp, mức độ trung bình và mức độ

Để phản ánh về khả năng xuất hiện các đột biến HIV kháng thuốc trong quá trình điều trị thuốc , các bác sĩ sẽ dựa vào các chỉ số EWI – là chỉ số cảnh báo sớm HIV kháng thuốc. Vậy các chỉ số EWI bao gồm những gì, hãy cùng chúng tôi tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Các chỉ số EWI cảnh báo sớm HIV kháng thuốc

EWI 1 – Kê đơn thuốc ARV theo hướng dẫn chuẩn

Nếu bác sĩ kê đơn phác đồ chỉ 1 thuốc hoặc 2 thuốc, hoặc kết hợp các thuốc ARV không hiệu quả sẽ dễ dẫn đến việc xuất hiện nhanh chóng các đột biến HIV kháng thuốc , nhất là HIV kháng thuốc có chọn lọc trong quá trình điều trị ARV

Theo mục tiêu WHO phòng HIV kháng thuốc thì EWI 1 đạt 100% bệnh nhân được kê đơn đúng theo hướng dẫn chỉ định

EWI 2 – Mất dấu điều trị trong vòng 12 tháng sau điều trị ARV

Một người đang điều trị ARV bị mất dấu gián đoạn điều trị sẽ dẫn đến thất bại trong việc ức chế sự nhân lên của HIV,lâu dần xuất hiện các đột biến HIV kháng thuốc. Đặc biệt, nếu gián đoạn điều trị các loại thuốc ARV thuốc nhóm NNRTI  ≥ 48 giờ càng dễ xuất hiện các đột biến HIV kháng thuốc hơn.

 Nhóm NNRTI là nhóm thuốc ức chế men phiên mã ngược NNRTI gồm các loại thuốc : Nevirapin (NVP) , Efavirenz (EFV) , Delavirdin (DLV).

Theo mục tiêu WHO phòng HIV kháng thuốc thì EWI 2 ≤ 20% bệnh nhân bị mất dấu điều trị

EWI 3 – Việc duy trì phác đồ ARV bậc 1 sau 12 tháng

Tại nhiều quốc gia đang phát triển,các phác đồ thay thế rất hạn chế ,bao gồm cả phác đồ ARV bậc 2. Do dó việc duy trì phác đồ ARV bậc 1 có hiệu lực đối với HIV là một yêu cầu tất yếu trong việc duy trì sự thành công của chương trình điều trị ARV

Cảnh báo HIV kháng thuốc khi điều trị ARV
Cảnh báo HIV kháng thuốc khi điều trị ARV

Theo mục tiêu WHO phòng HIV kháng thuốc thì EWI 3 ≥ 70% bệnh nhân còn duy trì phác đồ bậc 1

EWI 4 – Tái khám đúng hẹn và EWI 5 – Lĩnh thuốc đúng hẹn

Tái khám đúng hẹn và lĩnh thuốc đúng hẹn là những chỉ số nhằm đánh giá việc tuân thủ điều trị ARV của người bệnh. Việc tái khám và lĩnh thuốc nếu không tuân thủ sẽ làm gián đoạn điều trị, dẫn tới tải lượng virus HIV không đạt được dưỡi ngưỡng ức chế, từ đó xuất hiện các đột biến HIV kháng thuốc

Theo mục tiêu WHO phòng HIV kháng thuốc thì EWI 4 ≥ 80% bệnh nhân tái khám đúng hẹn và EWI 5 ≥ 90 % bệnh nhân đến lĩnh thuốc đúng hẹn

EWI 6 – Cung ứng thuốc ARV liên tục

Nếu việc cung ứng thuốc ARV không liên tục,bị gián đoạn cũng sẽ dẫn đến gián đoạn điều trị HIV ,gây nên thất bại điều tị và thúc đẩy sự xuất hiện các đột biến HIV kháng thuốc

Theo mục tiêu WHO phòng HIV kháng thuốc thì EWI 6 đạt 100% các cơ sở điều trị đảm bảo đủ thuốc  trong kho vào bất kì thời điểm nào

EWI 7 – Đếm số viên ARV sót lại

Việc đếm số viên ARV sót lại đánh giá mức độ tuân thủ điều trị của người bệnh.Tuy nhiên chỉ số này rất khó xác định chính xác tuyệt đối, vì sẽ xảy ra những trường hợp người bệnh có làm rơi thuốc, có uống bù thuốc…

Theo mục tiêu WHO phòng HIV kháng thuốc thì EWI 7 ≥ 90% bệnh nhân uống hết số lượng viên thuốc đã cấp

EWI 8 – Tải lượng HIV sau 12 tháng điều trị ở ngưỡng dưới 1000 bản sao/ml

Ngưỡng dưới 1000 bản sao/ ml là ngưỡng ức chế virus HIV,nếu người bệnh đạt được ngưỡng này thì đạt đủ tiêu chuẩn dự phòng HIV kháng thuốc.

Đây cũng là chỉ số giúp đánh giá trực tiếp việc điều trị thành công của phác đồ ARV.

Theo mục tiêu WHO phòng HIV kháng thuốc thì EWI 8 ≥ 70% bệnh nhân có tải lượng virus HIV ở ngưỡng < 1000 bản sao /ml.

Việc xác định các chỉ số EWI cần được tiến hành thường xuyên để đánh giá và dự phòng mức độ HIV kháng thuốc. Với người bệnh cần tuân thủ điều trị HIV và tái khám đúng thuốc, đúng hẹn,đủ liều để đảm bảo sức khỏe tốt và hạn chế được HIV kháng thuốc cho bản thân và cộng đồng. 

Mọi thắc mắc về vấn đề HIV, vui lòng gọi đến tổng đài 19006237 để được tư vấn HIVtư vấn xét nghiệm HIV trực tiếp từ các chuyên gia.

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here