Hiện nay, nhờ có các thuốc kháng virut (ARV) mà rất nhiều người có phơi nhiễm với loại virus này thoát khỏi chúng và cuộc sống của người nhiễm HIV được kéo dài hơn, chất lượng cuộc sống được nâng cao hơn. Tuy nhiên các thuốc này lại có nhiều tác dụng phụ. Vì vậy chỉ dùng cho bệnh nhân “có chỉ định”. Không phải tất cả mọi người nhiễm HIV đều có chỉ định điều trị bằng ARV. Chỉ định điều trị phải dựa vào giai đoạn lâm sàng và/hoặc số tế bào lympho, CD4; hoặc để điều trị dự phòng phơi nhiễm, dự phòng lây truyền từ mẹ sang con.

1. Cách sử dụng thuốc chống phơi nhiễm HIV

  • Thuốc dự phòng phơi nhiễm HIV phải uống càng sớm càng tốt: uống trước 72h tính từ thời điểm có nguy cơ lây nhiễm.
  • Dùng thuốc đúng liểu, đúng chỉ định theo đơn của bác sỹ
  • Dùng thuốc đúng giờ: Việc dùng thuốc đúng giờ giúp duy trì nồng độ thuốc trong máu làm giảm khả năng phát triển và sinh sôi của virus HIV
  • Thuốc dùng đủ trong vòng 28 ngày hoặc 30 ngày theo sự chỉ dẫn của bác sĩ tư vấn HIV, nên uống vào buổi tối trước khi ngủ để hạn chế ảnh hưởng của tác dụng phụ.
  • Nếu quên thuốc: Cần uống thuốc ngay khi nhớ ra nhưng viên tiếp theo cần cách ít nhất 4 tiếng.
  • Trong thời gian dùng thuốc nên tránh sử dụng các chất kích thích như rượu bia, thuốc lá,…

    Thuốc phơi nhiễm HIV
    Thuốc phơi nhiễm HIV

2. Tác dụng phục của thuốc chống phơi nhiễm HIV và cách khắc phục

Buồn nôn

Thường gặp khi dùng các thuốc zidovudine (ZDV), stavudine (d4T), didanosine (ddI); abacavir (ABC), tenofovir (TDF), indinavir (IDV), saquinavir (SQV), lopinavir (LPV), ritonavir (RTV). Để hạn chế tác dụng phụ này, có thể cho uống thuốc trong bữa ăn. Tuy nhiên IDV và ddI không nên dùng trong bữa ăn vì ảnh hưởng tới hấp thu và chuyển hoá thuốc.

Tiêu chảy

Thường gặp khi dùng các thuốc: TDF, SQV, LPV, RTV. Khi bị tiêu chảy cần bù nước điện giải đầy đủ bằng đường uống (oresol) hoặc đường truyền nếu nặng. Có thể phải dùng các thuốc chống tiêu chảy để hạn chế tiêu chảy tạm thời.

Đau đầu

Có thể gặp khi trong phác đồ điều trị có các loại thuốc như: ZDV, lamivudine (3TC), IDV, SQV, LPV. Có thể dùng thuốc giảm đau thông thường như paracetamol để giảm bớt đau đầu cho người bệnh.

Đau bụng, khó chịu ở bụng

Thường gặp khi dùng các loại thuốc sau: ddI, ABC, SQV cần theo dõi kỹ, nếu đau liên tục cần tới cơ sở y tế nơi cấp thuốc để được hướng dẫn thêm, thậm chí phải thay thế thuốc khác hoặc đổi phác đồ.

Nổi ban đỏ, ngứa

Các loại thuốc: ddI, 3TC, ABC, EFV, NVP, LPV có thể gây dị ứng. Nhẹ thì có biểu hiện ban đỏ rải rác, ngứa… hết khi điều trị bằng kháng histamin; nhưng cũng có thể bị dị ứng nặng như hội chứng Stevens Johnson, Lyell có thể đe dọa tính mạng (có thể gặp khi dùng các thuốc: EFV, NVP ). Khi bị dị ứng thuốc nặng cần ngừng thuốc ngay và điều trị tích cực tại các trung tâm y tế có đủ điều kiện.

Rối loạn giấc ngủ, ác mộng

Hay gặp biểu hiện này khi dùng các thuốc sau: EFV, 3TC. Nên dùng vào buổi tối, trước khi đi ngủ. Các triệu chứng này thường không kéo dài. Có thể dùng các loại thuốc an thần, thuốc hỗ trợ để ngủ tốt hơn.

Khắc phục tác dụng phụ của thuốc chống phơi nhiễm HIV
Khắc phục tác dụng phụ của thuốc chống phơi nhiễm HIV

Ngoài ra, một số độc tính, các tác dụng phụ khác của thuốc chống phơi nhiễm HIV có thể gặp khi điều trị HIV:

Bệnh lý thần kinh ngoại vi

Biểu hiện rối loạn cảm giác ngoại vi, chủ yếu đầu chi, đi lại khó khăn. Thường gặp khi dùng d4T, ddI, các thuốc kháng retrovirus non-nucleosid. Cần dùng vitamin B liều cao, nếu nặng phải thay thế thuốc.

Viêm tụy

Gặp khi dùng ddI, d4T. Cần dừng ngay thuốc và thay bằng ZDV.
Phân bố lại mỡ: Khi dùng ddI, thuốc ức chế proteases. Biểu hiện tăng tích tụ mỡ ở ngực, bụng, lưng, gáy; teo mô mỡ ở cánh tay, cẳng chân, mông, má.

Độc cho gan

NVP, EFV, ZDV và thuốc ức chế proteases rất độc với gan, gây huỷ hoại tế bào gan, tăng men gan. Cần ngừng thuốc nếu có tăng men gan gấp 5 lần bình thường.

Độc với thần kinh trung ương

Biểu hiện lẫn lộn, rối loạn tâm thần, trầm cảm thường xảy ra khi dùng EFV. Cần dừng và thay thế thuốc khi bệnh nhân có vấn đề về tâm thần, thần kinh.

Các tác dụng phụ của thuốc chống phơi nhiễm HIV sẽ gặp hầu hết ở người nhiễm HIV khi sử dụng thuốc. Nếu không an tâm về bất kì biểu hiện nào, bạn hãy đến gặp bác sĩ tư vấn HIV để có phương pháp hỗ trợ kịp thời.

Mọi thắc mắc về vấn đề HIV, vui lòng gọi đến tổng đài 19006237 để được tư vấn HIVtư vấn xét nghiệm HIV trực tiếp từ các chuyên gia.

 

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây